System żetonowy w domu - jak zacząć i czego unikać
System żetonowy to sposób na to, żeby dziecko widziało efekt swoich starań, zanim pojawi się większa nagroda. Za wykonane zadanie dostaje żeton (znaczek, punkt), a żetony wymienia na coś, na czym mu zależy. Metodę opisują polscy psycholodzy, a publiczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne prowadzą o niej warsztaty dla rodziców.
Od jakiego wieku?
W literaturze psychologicznej (m.in. Kołakowski i Pisuła, GWP 2016) system żetonowy opisuje się już od około 4. roku życia. U młodszych dzieci lepiej działają częste, małe nagrody. Starsze dzieci w wieku szkolnym potrafią już zbierać na większy cel przez kilka tygodni.
Jak zacząć
- Wybierzcie jedno albo dwa zachowania. Konkretne i łatwe do sprawdzenia, na przykład "spakowany plecak przed kolacją". Prośba "bądź grzeczny" się do tego nie nadaje.
- Ustalcie wartość. Zadania codzienne niech dają podobną liczbę żetonów. Dodatkowa pomoc, na przykład przy myciu auta, może dać więcej.
- Zróbcie menu nagród. Kilka małych nagród dostępnych szybko i jedna większa. Dobrze, gdy część z nich to czas z rodzicem.
- Dawajcie żeton od razu. Im krótszy czas między zadaniem a żetonem, tym lepiej dziecko łączy jedno z drugim.
- Zapiszcie zasady. Dziecko powinno móc samo sprawdzić, za co dostaje żetony i ile kosztuje nagroda.
Czego unikać
- Odbierania żetonów. Kara w systemie żetonowym szybko psuje motywację i rodzi poczucie niesprawiedliwości.
- Zmieniania cen w trakcie. Jeśli nagroda ma kosztować więcej, zapowiedzcie to z wyprzedzeniem.
- Żetonów za wszystko. Gdy każda drobnostka ma cenę, dziecko zaczyna negocjować każdą prośbę.
- Porównywania rodzeństwa. Każde dziecko ma swój postęp. Ranking zamienia współpracę w rywalizację.
Jak z czasem odchodzić od żetonów
System żetonowy pomaga zacząć i nie musi działać bez końca. Gdy rutyna idzie bez przypominania, można ją po prostu chwalić, zamiast nagradzać żetonami, a żetony przenieść na nową umiejętność. Zapowiedzcie tę zmianę i podejmijcie ją razem, żeby dziecko nie miało poczucia, że ktoś po cichu zabrał mu coś, co już zdobyło.
W Funily ten ostatni krok wygląda tak: po 14-dniowym eksperymencie rodzina wybiera poziom wsparcia ("robimy razem", "przypomina Funily", "pamiętam sam"), a każda opanowana rutyna dodaje listek na grzbiecie Igiełki, jeża z aplikacji.